Naturalny wróg szerszenia – kto zagraża tym owadom?

Najważniejszym naturalnym wrogiem szerszenia europejskiego w Polsce jest trzmielojad, który rozrywa gniazda i wyjada larwy oraz poczwarki. Polują na niego także żołny, sikory, dzięcioły, jeże, ryjówki, a kolonie osłabiają nicienie i grzyby. Sprawdź, jak te organizmy ograniczają liczebność owadów oraz które zapachy pomagają zniechęcić je do zakładania gniazd.

Dlaczego szerszeń ma naturalnych wrogów?

Szerszeń europejski (Vespa crabro) należy do rodziny osowatych. Pojedynczy osobnik osiąga od 17 do 35 mm długości, a kolonia liczy zwykle 100–400 owadów. Robotnice polują na muchy, pszczoły, osy i gąsienice, ponieważ takim pokarmem karmią larwy.

Dorosłe szerszenie wybierają także sok drzew, nektar oraz dojrzałe owoce. W ogrodzie przyciągają je zwłaszcza opadłe jabłka, śliwki, gruszki i winogrona. Gdyby kolonie nie podlegały presji drapieżników i pasożytów, mogłyby silniej oddziaływać na populacje pszczół oraz innych owadów zapylających.

W łańcuchu pokarmowym ten owad pełni dwie funkcje – jest łowcą i jednocześnie pokarmem dla innych gatunków. Taka zależność ogranicza liczbę nowych kolonii, choć nie eliminuje szerszeni z danego obszaru.

Jakie ptaki polują na szerszenie?

Ptaki atakują przede wszystkim pojedyncze osobniki w locie albo korzystają z łatwo dostępnych gniazd. Największe znaczenie ma trzmielojad, lecz także żołna, sikora i dzięcioł potrafią wykorzystać obecność tych owadów.

Trzmielojad

Trzmielojad należy do rodziny jastrzębiowatych i jest najbardziej wyspecjalizowanym drapieżnikiem szerszeni w Polsce. Wyszukuje gniazda ukryte w dziuplach, ziemi lub budynkach, a następnie rozrywa ich osłonę silnymi pazurami.

Gęste, łuskowate pióra na głowie i szyi ograniczają ryzyko użądleń. Ptak zjada głównie larwy i poczwarki, czyli najbardziej kaloryczne części gniazda. Jeden osobnik może w sezonie zniszczyć wiele kolonii – szczególnie wtedy, gdy znajdzie ich kilka w tej samej okolicy.

Żołna i pozostałe ptaki

Żołna chwyta duże owady w locie. Po wylądowaniu uderza zdobyczą o gałąź lub inną twardą powierzchnię, aby usunąć żądło, a dopiero później ją połyka. To zachowanie pozwala jej ograniczyć ryzyko kontaktu z jadem.

Sikory, zwłaszcza bogatka i modraszka, nie specjalizują się w polowaniu na dorosłe robotnice. Wczesną wiosną mogą jednak schwytać osłabioną królową, zanim założy gniazdo. Dzięcioły rozkuwają spróchniałe pnie, a sroki i dudki przechwytują owady przy opadłych owocach.

Czy ssaki zjadają szerszenie?

Na ziemi szerszenie stają się łatwiejszym celem. Osłabiony owad, osobnik uwięziony w trawie albo larwy z nisko położonego gniazda mogą trafić do jadłospisu małych ssaków.

Ryjówka

Ryjówka ma bardzo wysoki metabolizm i musi zdobywać pokarm niemal bez przerwy. Przeszukuje wilgotne zakamarki, kompostowniki oraz ściółkę, gdzie znajduje wiele bezkręgowców. Nie poluje wyłącznie na szerszenie, lecz zjada osobniki, które spadły na ziemię lub zostały unieruchomione.

Jeż

Jeż korzysta z pokarmu dostępnego po zmroku. Jego kolce i odporność na część toksyn pomagają mu podczas żerowania w pobliżu owadów żądlących, ale nie czynią go całkowicie niewrażliwym na użądlenia.

Jeśli znajdzie nisko położone albo ziemne gniazdo, może zjeść zarówno dorosłe szerszenie, jak i larwy. Takie zachowanie zdarza się częściej przy niedoborze innego pokarmu. W ogrodzie sprzyja mu fragment dzikiej roślinności, sterta liści oraz bezpieczne miejsce do schronienia.

Jak pasożyty osłabiają kolonie?

Nie każdy wróg jest widoczny bez przyrządów optycznych. Nicienie to mikroskopijne pasożyty, które mogą infekować królowe szerszeni europejskich. Ograniczają ich płodność, utrudniają składanie zdrowych jaj i spowalniają rozwój całej rodziny.

Osłabiona kolonia wychowuje mniej robotnic, dlatego zmniejsza się liczba owadów żerujących w okolicy. Muchówki pasożytnicze mogą składać jaja w pobliżu gniazda lub na ciele gospodarza. Ich larwy rozwijają się kosztem szerszenia, stopniowo doprowadzając do jego śmierci.

W wilgotnym środowisku działają także grzyby entomopatogenne. Zarodniki kiełkują na chitynowym pancerzu, a grzybnia przerasta ciało owada. Zainfekowany osobnik może przenosić zarodniki na inne szerszenie, co sprzyja osłabieniu większej części kolonii.

Trzmielojad nie musi polować na każdą robotnicę. Zniszczenie jednego gniazda wraz z larwami i poczwarkami ogranicza rozwój całej kolonii.

Jak zniechęcić szerszenie do ogrodu?

Naturalnym wrogiem nie musi być wyłącznie zwierzę. Intensywne olejki eteryczne również mogą odstraszać szerszenie i ograniczać ich zainteresowanie wybranym miejscem. Nie niszczą owadów, lecz utrudniają im wybór lokalizacji na gniazdo.

Lawenda i aromatyczne rośliny

Lawenda zawiera intensywne olejki eteryczne, których zapach drażni szerszenie. Podobne zastosowanie mają mięta pieprzowa, bazylia, tymianek, czosnek, wrotycz, pelargonie, majeranek i nagietki. Donice można ustawić przy tarasie, oknach oraz drzwiach balkonowych.

Rośliny nie dają pełnej ochrony. Ich aromat działa miejscowo i słabnie po deszczu, dlatego nasadzenia wymagają regularnej pielęgnacji. Olejki eteryczne należy rozcieńczać zgodnie z instrukcją, szczególnie gdy w domu przebywają dzieci lub zwierzęta.

Zapachy z kuchni

W pobliżu miejsc wypoczynku można stosować ocet, cytrynę z goździkami albo fusy z palonej kawy. Takie rozwiązania najlepiej traktować jako uzupełnienie nasadzeń, a nie sposób na usunięcie istniejącego gniazda.

Szerszenie przyciągają dojrzałe owoce, fermentujące soki, alkohol i resztki po grillowaniu. Zbieraj opadłe jabłka oraz śliwki, zamykaj pojemniki na odpady i nie zostawiaj słodkich napojów na stole. Moskitiery ograniczą dostęp pojedynczych owadów do domu.

Gniazda nie wolno strącać, polewać wodą ani podpalać. Robotnice mogą wtedy zaatakować, a ogień stwarza ryzyko pożaru. Jeśli kolonia znajduje się przy wejściu, nad tarasem albo w miejscu uczęszczanym przez dzieci, jej usunięcie trzeba powierzyć osobom wyposażonym w odzież ochronną i właściwy sprzęt.

Preparat Target Anti Sting-Gun zawiera 0,5% cypermetryny, 0,04% esbiotryny oraz 0,02% złocienia dalmatyńskiego. Aerozole tego typu powinny pozostać rozwiązaniem awaryjnym, stosowanym zgodnie z etykietą, najlepiej wieczorem, gdy większość owadów przebywa w gnieździe.